Publieksacademie ‘Gezond ouder worden’ in Tolbert 6 juni 2018

13 juni 2018

publieksacademie

Jagers en verzamelaars

Tegenwoordig vind je bijna op elke hoek van de straat een supermarkt. Met je smartphone laat je eenvoudig je boodschappen thuisbezorgen. Miljoenen jaren geleden moesten mensen veel meer moeite doen om aan voedsel te komen. Daar kwam de nodige fysieke inspanning aan te pas. Jagers en verzamelaars hielden zichzelf in leven door vlees te eten van dieren waarop ze zelf hadden gejaagd.Om daar ook voldoende energie voor te hebben, moesten ze bijvoorbeeld bessen verzamelen. Miljoenen jaren hebben we zo gegeten. Onze smaakvoorkeuren zijn nog altijd hetzelfde als toen; we houden van zoet en hartig. Dat zit in onze genen. Ook geven we de voorkeur aan calorierijke voeding. Jagers en verzamelaars konden die energie destijds goed gebruiken.

Opkomst landbouw

Pas 10.000 jaar geleden zijn we door middel van landbouw begonnen met het ‘sturen van de natuur’. Als je kijkt naar de hele geschiedenis van de mens, is dat eigenlijk nog maar heel kort. Vooral na de agrarische revolutie 200 jaar geleden zijn we op een andere manier voedsel gaan produceren. Dat heeft geleid tot een ander voedingspatroon.

Vraag aan 65plussers in het publiek:

Hoe vaak dronken jullie in je jeugd frisdrank? En hoeveel dagen per week aten jullie toen een tussendoortje? En hoe is dat nu?

publieksacademie

De agrarische revolutie en technologische ontwikkelingen in de voedingsindustrie hebben gezorgd dat we anders zijn gaan eten. We eten nu niet alleen méér, omdat het makkelijker is om aan voedsel te komen, we eten ook uit verhouding.

Onze genen zijn onveranderd gebleven. Het liefst kiezen we nog steeds voor zout, zoet, hartig en calorierijk. Maar doordat dit soort producten nu in grote mate beschikbaar is, lijkt er geen rem meer te zitten op het eten ervan. Hierdoor krijgen we vooral veel vulling binnen in plaats van echte voeding, met gezonde voedingsstoffen als vezels en vitamines.

Overkill aan koolhydraten

We hebben nu voor handen wat de mens miljoenen jaren heeft gewild. Door economische en technologische vooruitgang kunnen we eten wat we maar willen. Eiwitten, proteïnes, mineralen, koolhydraten; alle voedingsstoffen zijn beschikbaar en we kunnen ermee maken wat we willen. Van al die voedingsstoffen vormen koolhydraten het enige component dat alleen een brandstof is, maar geen bouwstof. Koolhydraten worden door de landbouw bewerkt. Ze worden uit landbouwproducten gehaald en in grote hoeveelheden in andere producten gestopt, zoals brood, chips, koekjes en pasta. Hierdoor is de balans in deze voeding zoek. Het merendeel van de producten in de supermarkt bevat veel te veel koolhydraten.

publieksacademieKoolhydraten kunnen door de industrie heel makkelijk en goedkoop worden geproduceerd. Suikers, zetmeel en tarwebloem zijn – berekend op gedroogd gewicht – 20 tot 30 keer goedkoper te produceren dan bijvoorbeeld groente.

 

Goedkope producten bevatten dan ook vaak veel koolhydraten. Ze bestaan vooral uit vulling in plaats van voeding.

Waarschuwingssignalen

We hebben allemaal zuurstof, water en voedsel nodig. Houd 10 seconden je adem in en je merkt meteen: ‘Ik heb zuurstof nodig, dus ik neem een hap lucht.’ Als je te lang niets drinkt, krijg je een droge mond. Een waarschuwingssignaal dat je dorst hebt. Eet je een dag niet, dan krijg je het waarschuwingssignaal honger, wat je oplost door te gaan eten. Zo voorkomt je lichaam dat er schade ontstaat. Maar ons lichaam zit niet helemaal zo vernuftig in elkaar. Als we onbegrensd blijven eten zoals we nu doen, dan geeft ons lichaam niet meteen een seintje. Een waarschuwingssignaal voor een overkill aan slechte voeding, is er niet. Voorbeeld: Je kunt heel lang te veel suikers of zout eten en je toch prima voelen. Evolutionair is het nooit nodig geweest om een waarschuwingssignaal in te bouwen voor ‘te veel’. Ons lichaam kan jarenlang doen alsof er niets aan de hand is. Het gevolg is dat er eerst schade ontstaat en dat de waarschuwing achteraf komt, als je al in de spreekkamer van de dokter zit. Als je geluk hebt, want vaak komt de waarschuwing als het al te laat is, bijvoorbeeld in de vorm van hart- en vaatziekten of diabetes type 2. Diabetes is een sluipmoordenaar, het is de meest onderschatte ziekte die er is.

publieksacademie

Consequenties

We hebben de ‘pech’ dat onze genen al miljoenen jaren hunkeren naar zoet, hartig en calorierijk. Dat in combinatie met een te groot aanbod goedkope, ongezonde voeding en het gebrek aan kennis over gezonde voeding bij consumenten, zorgt ervoor dat we de balans in onze voeding volledig zijn kwijtgeraakt.

Met het gevolg dat we onszelf ziek eten. Ziekten als diabetes type 2, hart- en vaatziekten, overgewicht en een hoge bloeddruk zijn voor 70 tot 90 procent leefstijlafhankelijk. Je leefstijl bepaalt voor een groot deel of je deze ziekten krijgt of niet. De mensen die deze ziekten krijgen, zijn gemiddeld steeds jonger. Per dag komen er 160 diabeten bij in Nederland. Diabetes kost onze maatschappij 10 miljard euro per jaar. Diabetes type 2 tast onze vaten, zenuwen, en gezicht aan. Inmiddels hebben 1,2 miljoen Nederlanders deze ziekte. Dat is één van de consequenties van de aandrang om te eten wat we lekker vinden. In de vrijheid die we hebben, moeten we ons bewust zijn van wat we willen. Door gezond en evenwichtig te eten, heb je zelf veel invloed in het voorkomen en genezen van veel ziekten. Bovendien zorgt gezonde voeding ervoor dat je je fitter en energieker voelt. Het levert dus winst op op de lange én korte termijn.

Toegevoegde suikers aanpakken

publieksacademie

De komende jaren zal het belang van gezonde voeding nog duidelijker worden. De oplossing is niet om minder te eten van wat we nu eten, maar anders eten. Het nieuwe normaal. Dat betekent dat we ervoor moeten waken dat er geen onbalans ontstaat in de voedingsstoffen die we binnenkrijgen. Dat kunnen we doen door op ons eigen eetpatroon te letten. Bijvoorbeeld door vaker te kiezen voor groenten, fruit, noten, zaden en peulvruchten. Dit is beter dan een koolhydraatrijk eetpatroon met bijvoorbeeld én aardappelen én pasta én brood én rijst. Plus de vele zoete tussendoortjes. De meeste gezondheidswinst kan worden behaald door het aantal toegevoegde suikers in producten sterk te verminderen of helemaal weg te laten. De industrie voegt ze nu aan bijna elk product toe.

publieksacademieNiet omdat we het nodig hebben, maar om producten ‘lekkerder’ te maken, om zo onze smaakvoorkeuren maximaal te bedienen. Ongeveer een kwart tot een derde van onze dagelijkse voeding bevat te veel koolhydraten.

Als we die hoeveelheid omzetten in groente, fruit, peulvruchten, noten en zaden – allemaal producten waarvan de Gezondheidsraad adviseert er meer van te eten – dan zitten we op de goede weg. Zo krijgen we de juiste balans aan voedingsstoffen binnen, wat een belangrijke voorwaarde is voor gezond ouder worden.

Deze blog is geschreven door